Klski ywioowe poprzedniego stulecia na wiecie

Najgroniejszymi klskami ywioowymi s powodzie, silne wiatry, susze, trzsienia ziemi i wybuchy wulkanw. Niejednokrotnie skutki tych zjawisk s tragiczne, a zniszczenia tak wielkie, e ich usunicie przekracza moliwoci regionw czy krajw. Gin, odnosz obraenia lub trac dach nad gow tysice ludzi, a straty mog by tak due, e pastwa dotknite takimi kataklizmami nie s w stanie oby si bez pomocy z zewntrz. Na obszarze Polski najwiksze szkody wystpuj w wyniku powodzi i silnych wiatrw.

Wybrane kataklizmy

Szacuje si, e w latach dziewidziesitych XX wieku byo ponad czterokrotnie wicej wielkich katastrof naturalnych na wiecie ni w latach pidziesitych. Straty spowodowane przez kataklizmy s coraz dotkliwsze (informacje z opracowa Geoscience Research Group pracujcej na zlecenie towarzystwa reasekuracyjnego Swiss Re).W dekadzie 1950-1959 zanotowano 20 klsk ywioowych (straty wyniosy 40,7 mld USD), podczas gdy w dekadzie 1990-1999 byo ich 89 (straty byy pitnastokrotnie wysze i wyniosy 629,2 mld USD). Przytoczone dane pochodz z publikacji Swiss Re, m.in. z prowadzonej przez to towarzystwo bazy danych NatCatSERVICE, gromadzcej informacje o najwikszych katastrofach i ich skutkach.

Kleski ywioowe stanowi powane zagroenie dla ycia i zdrowia ludzi. Prezentuj to przykady w tabeli.

liczba ofiar
miertelnych
data pocztku zdarzeniarodzaj zjawiskakraj
30000014 XI 1970huragan i powdBangladesz
25000020 VII 1976trzsienie ziemi (sia 8,2 w skali Richtera)Chiny
138 00029 IV 1991cyklon GorkyBangladesz
60 00031 V 1970trzsienie ziemi (sia 7,7 w skali Richtera)Peru
50 00012 XII 1999powd, lawiny bota i osunicia ziemiWenezuela Kolumbia
50 00021 VI 1990trzsienie ziemiIran
25 00016 IX 1978trzsienie ziemiIran
25 0007 XII 1988trzsienie ziemiArmenia
23 00013 XI 1985wybuch wulkanuKolumbia
19 11817 VIII 1999trzsienie ziemiTurcja
15 0001 IX 1978powd w Zatoce Bengalskiej i stanie OrissaIndie
15 00011 VII 1979przerwanie tamy w MorviIndie
5 29117 I 1995trzsienie ziemi – KobeJaponia
3 10023 XI 1980trzsienie ziemi – Campagna, Basilicata (sia 7,2 w skali Richtera)Wochy

Straty ekonomiczne wywoane gronymi zjawiskami naturalnymi s rwnie bardzo dotkliwe (patrz tabela). Oprcz trzsie ziemi i powodzi najwiksze szkody powodowane s przez huraganowe wiatry, czyli takie, ktre osigaj si 12 stopni w skali Beauforta – co najmniej 32,6 m/s., czyli 118 km/h.

krajdatarodzaj zdarzeniawielko strat w mln USDLiczba ofiar miertelnych
Japonia17 I 1995trzsienie ziemi100 0005 291
USA17 I 1994trzsienie ziemi44 00061
ChinyV-VIII 1998powodzie30 7003656
USA23-27 VII 1992huragan Andrew26 50062
Chiny27 VI – 13 VIII 1996powodzie24 0003048
USA27 VI – 15 VIII 1993powd16 00050
Wenezuela13-16 XII 1999powd, osunicie ziemi15 00020 000
Korea Pn.24 VII – 18 VIII 1995powodzie15 00068
ChinyV-VIII 1991powodzie15 0003074
Europa25 I – 1 III 1990huraganowe wiatry14 800230

Klski wywoane wiatrami

Huraganowe wiatry w Europie, zwaszcza we Francji, Niemczech i Szwajcarii, o lokalnych nazwach: Lothar, Martin i Anatol, ktre wystpiy w grudniu 1999 r., spowodoway straty w wysokoci 17,7 mld USD. Prdko wiatru w porywach dochodzia do 190 km/h, zniszczonych zostao 300 mln drzew.. Podobne zniszczenia spowodowaa seria zimowych wiatrw w Europie Zachodniej w 1990 r. Z silnymi wiatrami czy si rwnie liczne lawiny w Alpach w 1999 r.

Na kontynencie europejskim, szczeglnie w zachodniej i pnocno-zachodniej jego czci, zauwaa si wzrost zagroenia wiatrami w okresie zimowym. Przyczyny tego zjawiska upatrywane s w zwikszeniu si aktywnoci niw barycznych w tej czci kontynentu.

Powszechnie znane s przykady huraganw nawiedzajcych poudniowo-wschodnie wybrzea Ameryki Pnocnej. Wiatry s te przyczyn niezwykle gronych sztormw, niszczcych wybrzea oceanw i mrz, a take duych jezior. Pod wpywem wiatru powstaj wielkie fale, powodujce powodzie w ujciach rzek na skutek cofania si wd. Powd spowodowana tropikalnym cyklonem w 1970 r., na wybrzeach Bangladeszu , umiercia 300 tys. ludzi. W 1991 r. kolejny cyklon w tym kraju spowodowa mier 140 tys. osb. W Europie najwiksza katastrofa naturalna XX wieku miaa miejsce w lutym 1953 r. na wybrzeach Morza Pnocnego i spowodowana bya ogromnym sztormem. Liczba ofiar miertelnych wyniosa 1932. Zniszczonych zostao dziesitki tysicy domw, gwnie w Wielkiej Brytanii i Holandii.

Klski wywoane trzsieniami ziemi i falami tsunami

Trzsienia ziemi uznawane s za najbardziej destrukcyjne ze wszystkich si natury, chocia, jak dowodz badania, przynosz mniej strat ekonomicznych i mniej ofiar miertelnych ni wiatry i powodzie. Oprcz zniszcze mog wywoywa inne grone zjawiska, np. monstrualnej wielkoci fale, uderzajce w wybrzea nawet bardzo odlege od epicentrum wstrzsw sejsmicznych oraz – jako efekt wtrny – poary. Przykadem moe by trzsienie ziemi na Alasce w 1957 r., ktre spowodowao zalanie wybrzey Hawajw lub inne trzsienie, ktre byo przyczyn poaru Tokio w 1923 r. Najwicej ofiar miertelnych przynis taki kataklizm w Chinach w 1976 r. Zgino wwczas 250 tys. ludzi. Byo to trzsienie o rekordowej sile – 8,6 stopni w skali Richtera. Tragiczne w skutkach byy rwnie podobne wydarzenia, ktre dotkny w 1985 r. miasto Meksyk oraz Kobe, w 1995 r. Europa te nie jest wolna od trzsie ziemi. W XX stuleciu na wiksz skal wystpiy one w byej Jugosawii, we Woszech i Turcji.

Fale tsunami, zwane rwnie obrazowo „falami potwornymi”, powstaj w wyniku trzsie ziemi lub ruchw tektonicznych (czsto pod dnem morza) oraz wybuchw wulkanw. Wystpuj gwnie na wybrzeach Pacyfiku i s bardzo dotkliwe w swych niszczcych skutkach dla obszarw nadmorskich. Historycznie fale tsunami zdarzay si rwnie w rejonie Morza rdziemnego.

Fala tsunami, bdca skutkiem trzsienia ziemi w Chile, spowodowaa w 1960 r. mier ponad setki ludzi w… Japonii! Najwiksze zniszczenia spowodowa jednak wybuch wulkanu Krakatau w 1883 r. Tsunami dochodzia wtedy do wysokoci 30-40 m, przemieszczajc si z prdkoci okoo 100 km/h. W niespena 2 godziny due obszary przybrzene na wyspach Sumatra i Jawa zostay zalane. 295 miejscowoci znikno z powierzchni ziemi, a w promieniu 80 km od wulkanu mier ponioso 36 tys. ludzi.

Klski wywoane wybuchami wulkanw

Najwiksze wybuchy wulkanw przynosz wicej strat ni trzsienia ziemi, ale s zjawiskiem rzadszym. Poza szkodami bezporednimi wybuchy wulkanw mog wpywa na klimat do duych obszarw. Na skutek przedostawania si popiow wulkanicznych do grnych warstw atmosfery, co moe przez duszy czas ogranicza dopyw promieniowania sonecznego do powierzchni ziemi. Wybuch wulkanu Tambora w Indonezji spowodowa, i rok 1815 przeszed do historii jako rok bez lata. Skutki tego wybuchu – w postaci obnionej temperatury od pnej wiosny do wczesnej jesieni- odczuwalne byy nawet w Europie Zachodniej.

W czerwcu 1991 r. seria wybuchw wulkanu Mount Pinatubo na Filipinach wyzwolia 6 mld m3 popiow wulkanicznych o temperaturze 70C. W wyniku wybuchw zgino 617 osb, 195 byo rannych, a dotknitych skutkami zostao ponad milion osb. Niektre rda podaj, e zdarzenie to obniyo o 0,6C, w okresie dwu lat, redni roczn temperatur na wiecie.

Wybuch wulkanu – oprcz znanego wszystkim zjawiska uwolnienia lawy – wywouje zjawisko podobne do powodzi, tzw. lahar. S to popioy wulkaniczne zmieszane z wod deszczow lub wod z istniejcego wczeniej jeziora kraterowego, ktre „zatapiaj” due powierzchnie. Mieszanina, spywajc po stoku z prdkoci dochodzc do kilkudziesiciu km/h, zabiera ze sob bloki i gazy skalne, ktre niesie na nierzadko dalekie odlegoci. Lahary mog by przyczyn olbrzymich katastrof, m.in. lahar powstay po wybuchu wulkanu Nevado del Ruiz w Kolumbii zniszczy w 1985 r. oddalon o 47 km miejscowo Armero, grzebic okoo 23 tys. ludzi.

Klski wywoane powodziami

Wystpuj do powszechnie w wielu miejscach na ziemi, nie tylko w pobliu duych rzek. Mona je uzna za jedno z czstszych zjawisk naturalnych powodujcych katastrofy i przynoszcych olbrzymie straty. O ich powszechnoci i powtarzalnoci moe wiadczy dua ilo poda, mitw i legend, pochodzcych ze wszystkich zaktkw wiata.

Najbardziej katastrofalne skutki wywouj powodzie w poudniowych i centralnych Chinach, ale i w innych rejonach wiata zniszczenia bywaj wielkie. Katastrofalne wezbranie Missisipi w 1993 r. spowodowao straty w wysokoci 16-18 mld USD. Bya to najbardziej dotkliwa, pod wzgldem skutkw ekonomicznych, powd w USA.

Od lipca do wrzenia 1998 r., na skutek najbardziej intensywnej i najduszej powodzi minionego stulecia, poowa Bangladeszu znalaza si pod wod. Wezbranie spowodowane byo przez monsun, czyli wiatr, ktry latem wieje od oceanu, przynoszc deszcze. Doliczono si miliona zniszczonych domw, okoo 30 milionw ludzi dotknitych zostao atakiem ywiou, przepady gwne zbiory ryu i zb.

Niezwykle grone s tzw. szybkie powodzie, wystpujce bardzo krtko po intensywnym – na og lokalnym – deszczu. wiadcz o tym na przykad zdarzenia w okolicach Nimes we Francji w 1988 r. oraz we Florencji w 1966 r. W Polsce tragiczna w skutkach (zginy 3 osoby) bya tego rodzaju powd w lipcu 1998 r. Najbardziej ucierpiaa Polanica Zdrj. Centrum miasta przestao istnie, synny deptak i okoliczne domy zostay doszcztnie zniszczone. Wszystkich siedem mostw zabraa woda. Dewastacji dokonaa dwumetrowa fala, pynca z wielk prdkoci i niosca wielkie drzewa.

Powd, ktra zalaa najwikszy obszar, przynioso rekordowe wezbranie w stanach Queensland i Nowa Poudniowa Walia w Australii. W 1990 r. zatopio ono bez maa 220 tys. km2 powierzchni, obszar w przyblieniu rwny powierzchni Wielkiej Brytanii. Dla porwnania: fala powodziowa w dorzeczu Odry, w 1997 r., spowodowaa zalanie 6 000 km2.

Powd w 1997 r. fot. M. Strzakowski

* * *

Sfinansowano ze rodkw Narodowego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej
www.powodz.info/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=105&mode=thread&order=0
Authors

Related posts

Top