Badania przeprowadzone w wielu miejscach w Polsce przez IMGW pokazuj, e ludzie nie wiedz, jak przygotowa dom, by straty powodziowe byy jak najmniejsze. W dodatku, wikszo z nich nie wierzy, e mona co zrobi samemu dla ochrony dobytku i wasnego ycia. W wielu krajach propagowanie aktywnoci w tym zakresie jest elementem strategii ograniczania strat powodziowych.
Podstawowe nieporozumienie
Powodzie s jedn z najgroniejszych katastrof naturalnych w naszym kraju. Na terenach, ktre zostay zalane w 1997 roku przez tzw. powd stulecia, znajdowao si prawie 680 tys. mieszka, kilkanacie tysicy przedsibiorstw i instytucji; zniszczonych lub uszkodzonych zostao ok. 70 tys. budynkw, zgino 55 osb. Wiele osb jest przekonanych, e takie powodzie zdarzaj si niezmiernie rzadko, raz na tysic, piset czy sto lat. Ale to nie jest tak – przez powd stuletni fachowcy rozumiej tak powd, ktrej ryzyko wystpienia w cigu roku wynosi 1%. Prawdopodobiestwo to wydaje si mae, ale warto pamita, e jeli si mieszka nad rzek na przykad przez 20 lat to moliwo wystpienia powodzi jest dua – wynosi a 18%, jeli 30 lat – ta moliwo jest jeszcze wiksza – wynosi ju 26%. Wic jeli powd zdarzya si w danym miejscu niedawno, nie znaczy to wcale, e nie zdarzy si rwnie za rok, dwa lub pi. Warto by na to przygotowanym.
Wiedza o zagroeniu
Najwaniejsz czynnoci jest ustalenie, czy budynkowi grozi zalanie i jak gboka moe by w tym miejscu woda. S dwa rda takich informacji: plany reagowania kryzysowego znajdujce si w urzdach gminnych (miejskich) oraz dowiadczenie wasne lub ssiadw mieszkajcych w pobliu rzeki. Naley sprbowa wykorzysta oba rda. Pierwsz czynnoci moe by zwrcenie si do urzdu gminy z zapytaniem, czy dom znajduje si na terenach zagroonych przez powd. Jednoczenie naley skontaktowa si z ssiadami i ustali, czy zdarzay si powodzie na tym terenie, dokd siga zalew, jak by w tym miejscu gboki. Takie informacje mog bardzo pomc w przygotowaniu si do powodzi.
Znak wielkiej wody fot. M. Siudak
Tablica ostrzegawcza fot. M. Siudak
Czy mona samemu zmniejszy straty powodziowe?
Nie mamy wpywu na to, czy powd wystpi, czy nie. Natomiast kady, kto mieszka na terenach nawiedzanych przez powodzie, moe wiele zrobi, by zmniejszy swoje wasne straty. Do takich dziaa nale przede wszystkim:
* ubezpieczenie domu i wyposaenia
* zabezpieczenia techniczne
* przygotowanie domu do powodzi
* organizacja ycia i pracy w domu
* przygotowanie rodziny do powodzi i ewakuacji
Ubezpieczenie domu i wyposaenia
W Polsce nie ma specjalnego ubezpieczenia przed stratami spowodowanymi przez powd – jest ono w wikszoci firm ubezpieczeniowych elementem ubezpieczenia „od ognia i innych zdarze losowych”. Obejmuje ono zazwyczaj nastpujce zdarzenia losowe: ogie, huragan, powd, grad, piorun, obsunicie si ziemi, tpnicie, lawiny. Dla wszystkich rolnikw, czyli osb posiadajcych wicej ni 1 hektar gruntu rolnego lub lenego oraz budynki ubezpieczenia uwzgldniajce wymienione zagroenia s obowizkowe, a ceny takich polis preferencyjne. Pozostae osoby mieszkajce na tych terenach musz same zdecydowa czy ubezpiecz si, czy nie. Ubezpieczenia obowizkowe obejmuj jednak wycznie budynki, uprawy ubezpiecza si dobrowolnie. Kady z wymienionych rodzajw ubezpieczenia zapewnia odszkodowanie w sytuacji, gdy powd lub inne zdarzenie losowe zniszczy bd uszkodzi dom. Wwczas znaczna cz strat zostanie pokryta z odszkodowania. Decyzja o wyborze firmy ubezpieczeniowej oraz rodzaju polisy musi by przemylana.
Podstawowe zabezpieczenia techniczne
Do podstawowych dziaa technicznych, ktre w zdecydowany sposb mog przyczyni si do zmniejszenia strat powodziowych, naley: waciwe odprowadzenie wd deszczowych z okolicy domu, dbao o prawidowe dziaanie roww odwadniajcych, zabezpieczenie kanalizacji przed cofaniem si ciekw.
Odprowadzenie wd deszczowych. Jeli teren wok domu jest tak uksztatowany, e nie uatwia szybkiego odprowadzenia wd deszczowych, jest due niebezpieczestwo przedostania si tych wd do piwnic domu, lecego poniej poziomu gruntu garau, czy budynkw gospodarczych. Warto wic zadba o: takie uksztatowanie terenu wok domu, by uatwia odpyw wd deszczowych oraz takie wyprowadzenie odpywu wody z rur spustowych odprowadzajcych wod z dachu, by moga ona szybko dosta si do okolicznego systemu odwadniajcego.
Konserwacja roww odwadniajcych. Rowy odwadniajce peni bardzo wan funkcj – ich nieprawidowe dziaanie jest czst przyczyn zalania lub podtopienia wielu budynkw. Bywa, e rowy s niedrone ze wzgldu na rosnce tam chwasty i wyrzucane odpady, zdarza si rwnie, e zostay cakowicie zasypane przez niewiadomych skutkw wacicieli posesji przy budowie wyjazdu z domu. Warto wic, najlepiej wsplnie z ssiadami, sprawdzi, czy rowy w okolicy s drone i cigle je konserwowa.
Zabezpieczenie kanalizacji przed cofaniem si ciekw. Jedn z czstszych przyczyn niemaych strat s cieki, ktre w czasie powodzi, a nawet w czasie silnych deszczw, potrafi, cofajc si w sieci kanalizacyjnej, zala piwnice budynkw niszczc zgromadzone tam rzeczy. Jest na to prosta, cho wymagajca finansowych nakadw rada – naley zamontowa na sieci kanalizacyjnej zawr zwrotny lub zamykan rcznie zasuw. Porad w tej sprawie udzieli kady hydraulik.
Przygotowanie domu
Znajc lokaln histori i cechy powodzi mona zastanowi si, jak przygotowa na takie zagroenie swj dom. Nie wtedy, kiedy powd nadciga, ale na stae. To czsto si opaca, cho niektre z metod wymagaj do duych nakadw finansowych.
Zastosowanie oson staych (betonowych lub ziemnych). Metod t mona stosowa tam, gdzie spodziewany zalew nie jest gboki. Polega ona na opasaniu budynku niskim waem ziemnym lub murem przeciwpowodziowym (betonowym, kamiennym). Skala spotykanych w praktyce rozwiza jest bardzo rna: poczwszy od zabezpieczenia zewntrznego zejcia do piwnicy w budynku, a po zabezpieczenie grupy budynkw. Ze wzgldu na do wysokie koszty (konstrukcja, zapewnienie statecznoci, odprowadzenie wody itd.) nie stosuje si zabezpiecze indywidualnych wyszych ni 1 m.
Mur zabezpieczajcy fot. M. Siudak
Worki z piaskiem fot. M. Siudak
Uszczelnienie domu to metoda polegajca na uniemoliwieniu wodzie dostpu do wntrza budynku. Do typowych rodkw stosowanych w praktyce nale: pooenie nieprzepuszczalnej warstwy na murach budynku (np. ceramicznej), nakadane na czas powodzi osony na okienka do piwnic i drzwi wejciowych, podniesienie progw drzwi wejciowych, zasuwy w sieci kanalizacyjnej oraz inne. Metoda ta daje dobre efekty tylko do pewnej gbokoci zalewu – ok. 1 m. Przy wikszych gbokociach parcie wody na ciany uszczelnionego budynku moe naruszy ich konstrukcj. Zaley to oczywicie od gruboci cian budynku i materiaw, z jakich zostay wykonane.
Osona na drzwi wejciowe fot. R. Konieczny
Uszczelnienie cian i drzwi fot. R. Konieczny
Zabezpieczenie przed wod wntrza budynku i wyposaenia. Metoda ta polega na umoliwieniu wodzie swobodnego przepywu przez budynek i zapewnienia takich warunkw, by jak najmniej wyposaenia znalazo si w tej strefie. Najlepsze efekty daje odpowiedni dobr funkcji pomieszcze i ich wyposaenia, wodoodporna powierzchnia cian, zastosowanie ceramicznych pytek podogowych (zamiast parkietw lub drewnianych paneli) oraz umieszczenie niektrych urzdze, takich jak np. piece c.o., w bezpiecznych miejscach, np. na pierwszym pitrze lub strychu. Metod t stosuje si w budynkach, gdzie spodziewana gboko wody przekracza 1 m.
Organizacja ycia w domu
Organizacja domu moe rwnie w istotny sposb wpyn na wielko strat. Podstawowe rady w tym zakresie s nastpujce:
* biuro wyposaone w drogi sprzt komputerowy lub warsztat pracy wyposaony w kosztowne urzdzenia nie powinien by, jeli to moliwe, zlokalizowany na parterze
* bezpieczniejszy dla samochodu jest gara na poziomie terenu ni zlokalizowany w piwnicy
* wane dokumenty takie jak akty wasnoci, polisy ubezpieczeniowe, wiadectwa pracy, metryki urodzenia, akty lubu, podobnie jak pamitki rodzinne, pienidze i kosztownoci powinny by przechowywane na wyszych kondygnacjach.
Przy zakadaniu lub modernizacji rnych instalacji, np. ogrzewania, warto zastanowi si, czy nie mona zainstalowa pieca nie w piwnicy, ale na wyszej kondygnacji. Wiele osb, ktre zostay dotknite przez powd w 1997 r. zdecydowao si na takie zmiany.
Przygotowanie rodziny do ewakuacji
Czowiek zaskoczony przez powd czsto zachowuje si nierozsdnie: zmuszony do szybkiej ewakuacji traci gow, zapomina o pewnych czynnociach lub wanych przedmiotach, ktrych nie powinien zostawi w domu. Dlatego czonkowie rodziny, w tym rwnie dzieci, powinni by przygotowani na takie zagroenia i wiedzie, jak si zachowa i co zabra z sob w przypadku ewakuacji. W wielu krajach promowane jest przygotowywanie rodzinnych planw ewakuacji, ktre zawieraj:
* schemat lokalnego planu ewakuacji przygotowanego dla wsi, miasteczka czy dzielnicy przez lokalne centrum kryzysowe obejmujcy: linie przewidywanych zaleww powodziowych, drogi ewakuacji i punkty ewakuacji
* sposb ostrzegania przed zagroeniem przez lokalne centrum kryzysowe obejmujcy: sposb sygnalizowania (syrena, ostrzeenie telefoniczne, inne) oraz proponowany sposb reagowania na ostrzeenie
* wsplne miejsce zbirki dla czonkw rodziny, gdy powd zaskoczy ich poza domem (w pracy, szkole itd.); najlepiej by by to dom kogo z krewnych lub przyjaci albo ktry z punktw ewakuacji przewidzianych w lokalnym planie
* ustalenie, co kady z czonkw rodziny ma zabra z sob, kiedy dojdzie do ewakuacji: kto wemie dokumenty, lekarstwa, pamitki rodzinne, domowe zwierzta, np. kanarka lub kota
* ustalenie, kto i jakie czynnoci wykona przed opuszczeniem domu w przypadku ewakuacji, kto jest odpowiedzialny za wyczenie prdu, gazu, wody itd.
W trakcie budowania takiego planu rodzina powinna si zastanowi, jak naley si zachowa w sytuacjach szczeglnych, np. gdy nie bdzie ostrzeenia a woda niespodziewanie zaleje dom.
* * *
Sfinansowano ze rodkw Narodowego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej
www.powodz.info/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=85&mode=thread&order=0
